Đi tìm đáp án cho câu hỏi: ‘Sao bức tranh nhìn bình thường vậy mà giá lại cực đắt?’

0
2047
Loading...

Dựa vào những gì để đưa giá một tác phẩm nghệ thuật?

Ngoài để trang trí thì các tác phẩm thường không làm được gì mấy, nhưng chúng lại có thể bán với giá hàng triệu đô. Nhiều người nói thật là phung phí, chơi ngông quá sức, nhưng có đúng là như vậy?

Giá trị hiện kim của một vật không chỉ xét về yếu tố thẩm mỹ, mà còn đại diện cho chính công sức và nỗ lực cũng như thời gian tạo nên nó. Trên thực tế, bạn cũng phải biết rằng, bên cạnh những người sẵn sàng trả giá cao vì niềm yêu thích của họ với nghệ thuật, thi có những người bỏ ra một khoản tiền lớn ở cuộc đấu giá đơn giản vì họ thấy được ở tác phẩm một khoản đầu tư có lợi. Cũng giống như mua vàng, mua đất, họ sẽ mua tranh. Và không như nhiều thứ khác, giá tranh thường là đi lên chứ không hề xuống thấp, chúng hầu như không bị ảnh hưởng bởi các vấn đề kinh tế thị trường.

onement vi barnett newman in 1953
Onement VI – Barnett Newman in 1953

Bức tranh này từng một thời khuấy đảo Facebook, không ai có thể nghĩ lại có những kẻ điên rồ bỏ 43,8 triệu USD đi mua một bức tranh xanh lè xanh lét này về.

Chà, như bạn thấy đấy, chưa bàn về giá trị và ý nghĩa của bức tranh, cứ nhìn con số nhé, 43,8 TRIỆU USD, tuyệt tác luôn rồi. Và bạn còn muốn biết thêm gì nữa không, một năm sau khi Onement VI được bán, một tác phẩm của Bartnett Newman, cũng được đem đấu giá và bán với mức gần như gấp đôi: 84,1 triệu USD.

black fire i by barnett newman 1961
Black Fire I by Barnett Newman, 1961

Giá tranh trên thị trường không ngừng được đẩy lên cao sau mỗi lần đấu giá còn do độ quý và hiếm của nó. Tác giả Newman là một nghệ sĩ quan trọng và có ảnh hưởng lớn đến ngành hội họa trong suốt quãng đời của mình, thậm chí là cả sau khi ông mất năm 1970. Số lượng tác phẩm còn lại của ông không nhiều do chính tay ông đã phá chúng đi, và chính vì quý mà lại còn hiếm và ít, (các tác phẩm của Newman không hay được đem ra đấu giá), nên giá của chúng thường khá cao.

Sao trên đời lại có những bức tranh vừa không thấy ý nghĩa gì, mà lại còn chẳng thấy đẹp nữa?

Cứ tiếp tục lấy ví dụ của Onement VI và Black Fire I trên kia nhé. Bạn không thấy đẹp gì đúng không? Không hiểu ẩn ý đằng sau của chúng đúng không?

Chẳng vấn đề gì khi bạn tia hoài mà không hiểu được những bức họa đó cả, vì để hiểu ý nghĩa của chúng, ta phải quay ngược thời gian, trở lại những năm tháng của thời kì chúng sinh ra. Đó là một khoảng thời gian khá đặc biệt của lịch sử hội họa, khi các nghệ sĩ và nhà điêu khắc đang cố gắng hướng đến sự tối giản, họ giảm bớt chất hình ảnh trong hội họa để thu nghệ thuật về những đường nét cơ bản, như hình dáng, hình khối, các đường cong, đường thẳng,… và cả màu sắc.

Barnett Newman là nghệ sĩ thuộc trường phái Abstract Expressionism – dịch thô là biểu hiện trừu tượng. Hai tác phẩm trên của ông mô tả về không gian rộng lớn, trải dài ra mọi phía và cả sự bứt phá, xen ngang của những yếu tố đặc biệt (đường thẳng đen, dải màu trắng, dải phân chia, các bố cục,…). Những người không có chuyên môn, thường sẽ chỉ nhìn được 10 sắc thái/cấp độ của một màu, trong khi họa sĩ có thể nhìn được đến hơn 100 cấp độ màu. Bức Onement VI trên kia, bạn có chắc nó chỉ là một màu xanh? Hay ở đó là hàng tá sắc thái xanh khác nhau, từ đậm đến nhạt, lan rộng ra mọi nơi, trải dài từ trên xuống dưới, tràn ngập khung hình? Pha màu tranh như thế là cả một quá trình dài, người thường chúng ta pha nhiều lắm cũng được hơn 10 sắc thái, mà pha thế nào để không bị bết màu (pha 2 lần khác nhau mà tô lên không phân biệt được), trong khi họa sĩ không chỉ pha mà còn chia sáng tối, chia bố cục, xa gần cho màu sắc.

number 5
Number 5 của Jackson Pollock (1948) – được bán với giá 140 triệu USD nhưng với người “ngoại đạo” trông chỉ như một bảng màu rối rắm.

Và còn một chi tiết nữa về cảm nhận, có sự khác biệt khi nhìn họa phẩm qua một bức ảnh (càng đặc biệt hơn là ảnh trên màn hình) và nhìn trực tiếp. Ví dụ nếu như nhìn trực tiếp, bạn có thể thấy được độ sâu của màu xanh trên tấm canvas của Onement VI và cảm được nó “thật” như thế nào. Trong nghệ thuật và đặc biệt là trong hội họa, một nét chấm cũng là bố cục, chính nét chấm đó cũng có bố cục của riêng nó. Trường phái ấn tượng, hậu ấn tượng, hay trường phái biểu diễn,… không đơn thuần là cái điên rồ của nghệ sĩ tạo ra, cái gì cũng có lí do của nó, và cái gì cũng có ý nghĩa riêng.

Hội họa là một ngôn ngữ, biểu tượng là ngôn từ và bố cục là ngữ pháp. Như văn hay thơ, sẽ có người này cảm nhận hơn người kia, một bài thơ hay không chỉ riêng về câu chữ, ngữ điệu mà ý nghĩa của nó còn nằm ở sự phản ánh câu chuyện của tác giả và con người thời kì đó. Tranh vẽ chính cảm xúc của con người, không phải đối tượng của cảm xúc. Mà tùy tranh, tùy người, cảm xúc trỗi dậy sẽ khác nhau. Điểm đặc biệt của nghệ thuật, đó là giá trị của nó còn nằm ở sự khơi gợi cảm xúc, giác quan và trí tưởng tượng của người chiêm ngưỡng, hưởng thụ.

starry night vincent van gold 1889
Starry Night – Vincent Van Gogh 1889.

Hẳn ít người không biết tác phẩm này. Bạn cứ nhìn ngắm nó, dù chỉ là qua màn hình máy tính, và từ từ xem cảm nhận của bạn qua bức tranh, có mơ mộng được như Van Gogh không?

Có nhiều điều khiến một bức tranh đặc biệt và trở nên nổi tiếng (dù tác phẩm nào của Van Gogh cũng rất đắt giá), nhưng riêng bức này lại được biết rộng rãi nhất, kể cả những người không chút mảy may quan tâm nghệ thuật. Một trong những yếu tố góp phần, hẳn phải kể đến hiệu ứng đáng kinh ngạc của những cơn gió xoáy tròn thăng thiên lên từ bên trái dưới lên phía phải, hòa cùng sự pha trộn màu sắc ấn tượng, gây rung cảm cho người xem.

van gogh starry night close up
Một khắc phóng to trên bức tranh Starry Night của Van Gold

Bạn có thể ngắm nhìn chúng mãi không chán, nhỉ?

Như vậy cũng tốt, vì đắm chìm trong ánh sáng của trăng và những ngôi sao là sự thảnh thơi êm dịu mà chúng ta hằng quý giá. Nếu thế, chúng ta có thể bỏ quên đi cây bách tùng, vì cây bách tùng thường liên quan đến cái chết. Và trong Starry Night, nó như ngọn lửa cháy, làn khói đen kịt tư lự trước giờ phút nhấn chìm ngôi làng yên ả phía dưới.

Có hai sự thực nhỏ liên quan đến bức tranh này, đó là Van Gogh vẽ nó trước khi ánh bình minh của bệnh viện nơi ông trú ngụ kịp tỏa nắng – bệnh viện tâm thần Saint-Rémy-de-Provence. Và người ta nói, bức tranh là kết quả của những ảnh hưởng hay chấn thương tâm lý khi ông tự cắt đi chiếc tai của mình (cũng có những bức chân dung tự họa của Van Gogh liên quan đến cái tai trái nổi tiếng bị cắt này).

Bạn biết đấy, nghệ thuật dùng biểu tượng để làm ngôn từ, đọc được nó hay không là tùy chúng ta.

deep paul jackson pollock 1953
Deep – Paul Jackson Pollock 1953

Jackson Pollock, người tiên phong phá vỡ tảng băng của nghệ thuật trường phái Abstract Expressionism thời kì đầu. Bức Deep của ông khơi gợi những góc kín sâu lắng nhất trong mỗi con người.

tranh tran viet phu
Một bức tranh của tác giả Trần Việt Phú (nguồn ảnh: Facebook Liên Hương)

Trần Việt Phú là vị họa sĩ nổi bật của làng nghệ thuật Việt Nam và cả quốc tế. Bạn có cảm nhận cái ẩm ướt rất đặc trưng của miền Bắc nước ta trên mảng vôi tường?

Giá trị của bức tranh, đôi lúc không nằm ở việc nó có đẹp hay không, mà nằm ở tác động của nó đến cảm xúc người xem, không chỉ là thị giác thông thường, mà còn là cảm xúc sâu trong suy nghĩ của bạn, vượt qua khỏi cái gọi là “ấn tượng ban đầu”. Lost Bird hi vọng những giải đáp trên của các câu hỏi đã thỏa được thắc mắc bấy lâu trong bạn. Và sau này khi xem tranh, hãy chú ý đắm chìm trong đó, không phán xét, không kì thị, chỉ thả mình trôi tự do trong chính tác phẩm.

Nguồn bài: Tổng Hợp
Loading...

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here